{"id":2189,"date":"2023-03-29T23:22:51","date_gmt":"2023-03-29T21:22:51","guid":{"rendered":"https:\/\/krakow-name.eu\/?p=2189"},"modified":"2023-03-29T23:23:01","modified_gmt":"2023-03-29T21:23:01","slug":"urodzony-w-socjalizmie-moze-odniesc-sukces-krakowska-huta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-2189-urodzony-w-socjalizmie-moze-odniesc-sukces-krakowska-huta","title":{"rendered":"Urodzony w socjalizmie mo\u017ce odnie\u015b\u0107 sukces: Krakowska huta"},"content":{"rendered":"\n

Pod koniec lat 1940-tych Zwi\u0105zek Radziecki pom\u00f3g\u0142 partiom komunistycznym powojennej Europy umocni\u0107 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119, buduj\u0105c modelowe miasta socjalistyczne zbudowane wok\u00f3\u0142 wielkich zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych. Motywacja by\u0142a nie tylko ekonomiczna (promowanie wzrostu poprzez przemys\u0142 ci\u0119\u017cki), ale tak\u017ce ideologiczna (stworzenie si\u0142y roboczej lojalnej wobec partii). Kilka z tych miast fabrycznych wyros\u0142o wok\u00f3\u0142 hut. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem takiego miasta jest Nowa Huta w Krakowie, kt\u00f3re narodzi\u0142o si\u0119 w pobli\u017cu Kombinatu Metalurgicznego – podaje strona krakow-name.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego najpierw budowany by\u0142 kombinat?<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Decyzj\u0119 o budowie Nowej Huty podj\u0119to w 1947 r., a do 1960 r. uko\u0144czono budow\u0119 huty (nazwanej imieniem W\u0142odzimierza Lenina) i pomieszczenia dla 20 000 pracownik\u00f3w (liczba kt\u00f3rych wzros\u0142a do 40 000 w latach 1970-tych).<\/p>\n\n\n\n

Od momentu powstania w 1954 roku by\u0142 to najwi\u0119kszy zak\u0142ad przemys\u0142owy w Krakowie i jedna z najwi\u0119kszych hut w Polsce. W 1951 roku Nowa Huta sta\u0142a si\u0119 najdalej na wsch\u00f3d wysuni\u0119t\u0105 dzielnic\u0105 Krakowa.<\/p>\n\n\n\n

W szczytowym momencie, w 1977 roku, huta zatrudnia\u0142a 38 tys. os\u00f3b i produkowa\u0142a 6,7 mln ton stali rocznie (dzi\u015b produkuje ok. 1 mln). Plan zagospodarowania centrum Nowej Huty opiera\u0142 si\u0119 na trzech osiach: \u0142\u0105cz\u0105cej nowe miasto z historycznym centrum Krakowa (o\u015b miejska), konglomeratu (o\u015b pracownicza) i plac Ratuszowy (o\u015b rekreacyjna).<\/p>\n\n\n\n

Od samego pocz\u0105tku miasto to mia\u0142o by\u0107 proletariack\u0105 antytez\u0105 Krakowa, kt\u00f3ry w\u0142adze sowieckie postrzega\u0142y jako dekadencki i bur\u017cuazyjny. Jak na ironi\u0119, Nowa Huta stanie si\u0119 p\u00f3\u017aniej miejscem, w kt\u00f3rym robotnicy Solidarno\u015bci ostatecznie wypowiedzieli si\u0119 przeciwko komunizmowi na rzecz demokracji.<\/p>\n\n\n\n

Zak\u0142ad metalurgiczny by\u0142 gigantem – setki budynk\u00f3w, spl\u0105tane rury i tory biegn\u0105ce w r\u00f3\u017cnych kierunkach. Powierzchnia zak\u0142adu wynosi\u0142a oko\u0142o 1000 hektar\u00f3w. W niekt\u00f3rych halach produkcyjnych znalaz\u0142oby si\u0119 miejsce na kilka plac\u00f3w krakowskiego rynku, po\u0142o\u017conych obok siebie. Kadzie wysokie jak ma\u0142e domy wype\u0142nione stopionym metalem przypominaj\u0105 wrz\u0105c\u0105 law\u0119 z wulkan\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Wyzwolenie si\u0119 spod jarzma socjalizmu<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Po 1989 roku zak\u0142ad przeszed\u0142 liczne zmiany. Nazwa imienia W\u0142odzimierza Lenina nie by\u0142a ju\u017c odpowiednia w nowych czasach, wi\u0119c zak\u0142ad zosta\u0142 przemianowany na Hut\u0119 im. Tadeusza S\u0119ndzimira. Nazwano j\u0105 na cze\u015b\u0107 wybitnego ameryka\u0144skiego in\u017cyniera konstruktora polskiego pochodzenia. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 restrukturyzacja zak\u0142adu. Zacz\u0119to likwidowa\u0107 pewne wydzia\u0142y. Niekt\u00f3re by\u0142y zbyt toksyczne, inne nierentowne lub przestarza\u0142e.<\/p>\n\n\n\n

Zamkni\u0119to mi\u0119dzy innymi walcowni\u0119 Zgniatacz, g\u0142\u00f3wny bastion socjalizmu w hucie. We wrze\u015bniu 2005 roku w rejonie Placu Centralnego ods\u0142oni\u0119to pomnik po\u015bwi\u0119cony wszystkim tym, kt\u00f3rzy cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia zainwestowali w tworzenie pierwszego w konglomeracie wolnego zwi\u0105zku zawodowego. Po pewnym czasie huta wesz\u0142a w sk\u0142ad holdingu Polskie Zak\u0142ady Metalurgiczne, a nast\u0119pnie zosta\u0142a sprzedana prywatnemu inwestorowi Lakshmi Mittalowi. W 2005 roku kompleks zosta\u0142 przej\u0119ty przez firm\u0119 ArcelorMittal. Nowy w\u0142a\u015bciciel dokona\u0142 szeregu inwestycji, wyburzaj\u0105c stare hale i instaluj\u0105c w ich miejsce nowoczesne obiekty.<\/p>\n\n\n\n

Kim by\u0142 Tadeusz S\u0119dzimir i dlaczego zak\u0142ad nazwano jego imieniem<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Tadeusz S\u0119dzimir pochodzi\u0142 z krakowskiej szlachty z rodu Ostoj\u00f3w, ale urodzi\u0142 si\u0119 we Lwowie i uko\u0144czy\u0142 Wydzia\u0142 Mechaniczny Politechniki Lwowskiej. Do\u015bwiadczenie zawodowe zdobywa\u0142 w Rosji, Chinach (gdzie w Szanghaju za\u0142o\u017cy\u0142 fabryk\u0119 produkuj\u0105c\u0105 \u015bruby, druty i gwo\u017adzie) i USA.<\/p>\n\n\n\n

S\u0119dzimir wr\u00f3ci\u0142 do Polski w 1930 roku i wkr\u00f3tce potem (1932 r.) uruchomi\u0142 swoj\u0105 oryginaln\u0105 walcowni\u0119; rok p\u00f3\u017aniej uczestniczy\u0142 w budowie ocynkowni w Kostuchnie ko\u0142o Katowic, stosuj\u0105cej ci\u0105g\u0142e cynkowanie ogniowe blach stalowych.<\/p>\n\n\n\n

Gdy wybuch\u0142a II wojna \u015bwiatowa, wynalazca znalaz\u0142 si\u0119 po drugiej stronie Atlantyku. W Ameryce postanowi\u0142 zmieni\u0107 imi\u0119 na S\u0119dzimir, aby unikn\u0105\u0107 problem\u00f3w z jego pisowni\u0105 w j\u0119zyku polskim. Do Polski ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142, na emigracji prowadzi\u0142 w\u0142asn\u0105 firm\u0119, projektuj\u0105c maszyny dla przemys\u0142u stalowego. W Stanach Zjednoczonych S\u0119dzimir opatentowa\u0142 swoje najs\u0142ynniejsze odkrycie – walcark\u0119 planetarn\u0105 (walcowanie na gor\u0105co). Jego osi\u0105gni\u0119cia, obejmuj\u0105ce 120 opatentowanych wynalazk\u00f3w, przynios\u0142y mu \u015bwiatowe uznanie i miano „Edisona metalurgii”, stawiaj\u0105c go w\u015br\u00f3d tak znanych poprzednik\u00f3w jak Henry Bessemer czy Werner von Siemens.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pod koniec lat 1940-tych Zwi\u0105zek Radziecki pom\u00f3g\u0142 partiom komunistycznym powojennej Europy umocni\u0107 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119, buduj\u0105c modelowe miasta socjalistyczne zbudowane wok\u00f3\u0142 wielkich zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych. Motywacja by\u0142a nie tylko ekonomiczna (promowanie wzrostu poprzez przemys\u0142 ci\u0119\u017cki), ale tak\u017ce ideologiczna (stworzenie si\u0142y roboczej lojalnej wobec partii). Kilka z tych miast fabrycznych wyros\u0142o wok\u00f3\u0142 hut. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem takiego miasta jest […]<\/p>\n","protected":false},"author":316,"featured_media":1972,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[333],"tags":[979,984,985,981,978,983,885,986,987,982,980],"moimportance":[33],"motype":[326],"moformat":[18],"class_list":{"0":"post-2189","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozwiazania-inzynierskie","8":"tag-dlaczego-najpierw-budowany-byl-kombinat","9":"tag-historia-fabryk","10":"tag-hutnictwo-w-krakowie","11":"tag-kim-byl-tadeusz-sedzimir-i-dlaczego-zaklad-nazwano-jego-imieniem","12":"tag-krakowska-huta","13":"tag-krakowskie-fabryki","14":"tag-miejsca-krakowa","15":"tag-przemysl-w-krakowie","16":"tag-rozwoj-przemyslu","17":"tag-tadeusz-sedzimir","18":"tag-wyzwolenie-sie-spod-jarzma-socjalizmu","19":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","20":"motype-eternal","21":"moformat-vlasna"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/316"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2189"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2199,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2189\/revisions\/2199"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2189"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2189"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2189"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}