{"id":4146,"date":"2024-12-01T01:25:36","date_gmt":"2024-12-01T00:25:36","guid":{"rendered":"https:\/\/krakow-name.eu\/?p=4146"},"modified":"2024-12-01T02:03:56","modified_gmt":"2024-12-01T01:03:56","slug":"jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-4146-jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki","title":{"rendered":"Jak krakowscy profesorowie walczyli z radzieck\u0105 \u201enow\u0105 biologi\u0105\u201d \u0141ysenki?"},"content":{"rendered":"\n<p>Radziecka ideologia w XX wieku wp\u0142yn\u0119\u0142a na wszystkie dziedziny nauki. Jej nacisk odczuli nie tylko przedstawiciele nauki w ZSRR, ale tak\u017ce w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. G\u0142\u00f3wny postulat narzucony przez komunist\u00f3w wymaga\u0142, aby dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa s\u0142u\u017cy\u0142a wy\u0142\u0105cznie potwierdzaniu osi\u0105gni\u0119\u0107 marksizmu. Odst\u0119pstwo od tej regu\u0142y by\u0142o niedopuszczalne. Takie wypaczone zasady cofn\u0119\u0142y nauk\u0119 o wiele lat, szczeg\u00f3lnie w biologii, kiedy Komunistyczna Partia Zwi\u0105zku Radzieckiego uzna\u0142a pseudonaukowe teorie Trofima \u0141ysenki w dziedzinie rolnictwa za jedynie s\u0142uszne.<\/p>\n\n\n\n<p>W Polsce r\u00f3wnie\u017c odczuto ten nacisk, ale znale\u017ali si\u0119 odwa\u017cni naukowcy, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali przeciwstawi\u0107 si\u0119 fa\u0142szywym doktrynom. W\u015br\u00f3d nich byli profesor z Krakowa Wac\u0142aw Gajewski oraz profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego W\u0142adys\u0142aw Szafer, jak opisuje portal <a href=\"http:\/\/krakow-name.eu\" data-type=\"link\" data-id=\"krakow-name.eu\">krakow-name.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a3dd93c63b5e\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a3dd93c63b5e\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-4146-jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki\/#Nastepstwo_teorii_Lysenki\" >Nast\u0119pstwo teorii \u0141ysenki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-4146-jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki\/#Wprowadzenie_%E2%80%9Enowej_biologii%E2%80%9D_w_Polsce\" >Wprowadzenie \u201enowej biologii\u201d w Polsce<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-4146-jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki\/#Waclaw_Gajewski_i_jego_walka\" >Wac\u0142aw Gajewski i jego walka<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-4146-jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki\/#Odwaga_Wladyslawa_Szafera\" >Odwaga W\u0142adys\u0142awa Szafera<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-4146-jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki\/#Dlaczego_inni_milczeli\" >Dlaczego inni milczeli?<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nastepstwo_teorii_Lysenki\"><\/span>Nast\u0119pstwo teorii \u0141ysenki<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"974\" height=\"647\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4147\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image.png 974w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-300x199.png 300w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-768x510.png 768w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-696x462.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 974px) 100vw, 974px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Kampania propagowania pseudonaukowych teorii w radzieckiej biologii i rolnictwie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c w latach 20. i 30. XX wieku. W \u015brodowiskach naukowych idee te okre\u015blano mianem \u201enowej biologii\u201d lub \u201e\u0142ysenkizmu\u201d \u2013 od nazwiska ich autora Trofima \u0141ysenki. W 1935 roku \u0141ysenko zaprezentowa\u0142 swoje pomys\u0142y na Kremlu i zdo\u0142a\u0142 przekona\u0107 przedstawicieli w\u0142adzy do ich warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Pe\u0142na swoboda dla teorii \u0141ysenki nadesz\u0142a jednak w 1948 roku, po jego wyst\u0105pieniu na sesji Wszechzwi\u0105zkowej Akademii Nauk Rolniczych. W\u00f3wczas \u201e\u0142ysenkizm\u201d zosta\u0142 og\u0142oszony oficjalnym kierunkiem radzieckiej genetyki.<\/p>\n\n\n\n<p>W\u0142adze nakaza\u0142y niszczenie wszystkich publikacji po\u015bwi\u0119conych tradycyjnej genetyce w radzieckich bibliotekach. Nauczanie tej dyscypliny zosta\u0142o zabronione, a dla umocnienia nowych regu\u0142 przeprowadzono czystki w instytutach naukowych i na uniwersytetach w ZSRR. Jedyn\u0105 akceptowan\u0105 teori\u0105 by\u0142a teoria ewolucji \u0141ysenki, oparta na materializmie dialektycznym.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wprowadzenie_%E2%80%9Enowej_biologii%E2%80%9D_w_Polsce\"><\/span>Wprowadzenie \u201enowej biologii\u201d w Polsce<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"777\" height=\"552\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4150\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-1.png 777w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-1-300x213.png 300w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-1-768x546.png 768w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-1-696x494.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 777px) 100vw, 777px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Rozpowszechnianie \u0142ysenkizmu w Polsce rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 w 1948 roku, kiedy teorie \u0141ysenki wprowadzono do program\u00f3w nauczania na wszystkich poziomach edukacji. \u201eNowa biologia\u201d ca\u0142kowicie zast\u0105pi\u0142a genetyk\u0119, a nad realizacj\u0105 wytycznych czuwali stalinowcy.<\/p>\n\n\n\n<p>Pierwsza prezentacja teorii \u0141ysenki odby\u0142a si\u0119 w 1949 roku na konferencji w Warszawie, gdzie zaproszono naukowc\u00f3w z wielu polskich uniwersytet\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich popar\u0142a nowe idee, co by\u0142o wynikiem wp\u0142ywu popularnego w\u00f3wczas klubu badaczy marksist\u00f3w. W 1952 roku klub przekszta\u0142cono w Polskie Towarzystwo Przyrodnik\u00f3w im. Miko\u0142aja Kopernika.<\/p>\n\n\n\n<p>Propaganda nowych teorii zacz\u0119\u0142a wylewa\u0107 si\u0119 szerokim strumieniem: przez radio, pras\u0119, czasopisma naukowe oraz konferencje tematyczne, na kt\u00f3re zapraszano radzieckich naukowc\u00f3w. Zwolennicy teorii \u0141ysenki nie tylko j\u0105 propagowali, ale r\u00f3wnie\u017c g\u0142o\u015bno krytykowali przeciwne stanowiska.<\/p>\n\n\n\n<p>Przyk\u0142adem tego by\u0142a ostra krytyka pracy neurofizjologa i neuropsychologa Jerzego Konorskiego, kt\u00f3ry zmuszony by\u0142 publicznie odwo\u0142a\u0107 swoje \u201eb\u0142\u0119dne\u201d pogl\u0105dy i przeprosi\u0107 za opublikowanie teorii sprzecznej z \u201enow\u0105 biologi\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Waclaw_Gajewski_i_jego_walka\"><\/span>Wac\u0142aw Gajewski i jego walka<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"497\" height=\"653\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4153\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-2.png 497w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-2-228x300.png 228w\" sizes=\"auto, (max-width: 497px) 100vw, 497px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Wac\u0142aw Gajewski urodzi\u0142 si\u0119 w 1911 roku w Krakowie, w rodzinie nauczycieli. Ojciec pracowa\u0142 na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, a matka mia\u0142a stopie\u0144 doktora nauk przyrodniczych. Nic dziwnego, \u017ce Wac\u0142aw r\u00f3wnie\u017c zainteresowa\u0142 si\u0119 biologi\u0105. Uko\u0144czy\u0142 Wydzia\u0142 Przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego i w 1937 roku uzyska\u0142 doktorat.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1948 roku na polskich naukowc\u00f3w spad\u0142a fala teorii \u0141ysenki. Wac\u0142aw Gajewski publicznie krytykowa\u0142 te idee, a na konferencjach w 1950 roku ignorowa\u0142 \u201enow\u0105 biologi\u0119\u201d lub wspomina\u0142 o niej jedynie w krytycznym tonie, przedstawiaj\u0105c konkretne argumenty.<\/p>\n\n\n\n<p>Jego nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 mia\u0142a konsekwencje \u2013 zosta\u0142 zwolniony z pracy na uniwersytecie, zakazano mu publikacji i wykluczono go z Polskiej Akademii Nauk. Pozwolono mu jedynie zajmowa\u0107 si\u0119 Ogrodem Botanicznym w roli asystenta.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Odwaga_Wladyslawa_Szafera\"><\/span>Odwaga W\u0142adys\u0142awa Szafera<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"375\" height=\"548\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4156\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-3.png 375w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-3-205x300.png 205w\" sizes=\"auto, (max-width: 375px) 100vw, 375px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W\u0142adys\u0142aw Szafer by\u0142 kolejnym naukowcem, kt\u00f3ry nie zdradzi\u0142 nauki. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1886 roku w Sosnowcu, a po studiach w Wiedniu i Lwowie osiedli\u0142 si\u0119 w Krakowie, gdzie wiele lat wyk\u0142ada\u0142 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n<p>Szafer ignorowa\u0142 wszystkie \u201enowe\u201d porz\u0105dki w nauce. Odm\u00f3wi\u0142 wst\u0105pienia do partii komunistycznej, zatrudnia\u0142 osoby prze\u015bladowane przez system i otwarcie krytykowa\u0142 teorie \u0141ysenki. W czasie jednej z propagandowych wyk\u0142ad\u00f3w nazwa\u0142 \u0142ysenkizm \u201ekompletn\u0105 bzdur\u0105\u201d i demonstracyjnie wyszed\u0142 z sali.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dlaczego_inni_milczeli\"><\/span>Dlaczego inni milczeli?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"974\" height=\"593\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-4.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4159\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-4.png 974w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-4-300x183.png 300w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-4-768x468.png 768w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2024\/12\/image-4-696x424.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 974px) 100vw, 974px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Atak radzieckiej ideologii by\u0142 niezwykle silny. Podczas okupacji hitlerowskiej zgin\u0119\u0142o wielu wybitnych naukowc\u00f3w, a m\u0142odych pracownik\u00f3w naukowych \u0142atwo by\u0142o przekona\u0107 do propagandy.<\/p>\n\n\n\n<p>Mimo to statystyki pokazuj\u0105, \u017ce jedynie 55 polskich botanik\u00f3w opublikowa\u0142o prace zgodne z \u201enow\u0105 biologi\u0105\u201d. Po \u015bmierci Stalina, w 1956 roku na wsp\u00f3lnym posiedzeniu PAN pot\u0119piono \u0142ysenkizm, a genetyka powr\u00f3ci\u0142a do program\u00f3w nauczania w 1957 roku.<\/p>\n\n\n\n<p>Natomiast w ZSRR teorie \u0141ysenki odrzucono dopiero w latach 60.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Radziecka ideologia w XX wieku wp\u0142yn\u0119\u0142a na wszystkie dziedziny nauki. Jej nacisk odczuli nie tylko przedstawiciele nauki w ZSRR, ale tak\u017ce w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. G\u0142\u00f3wny postulat narzucony przez komunist\u00f3w wymaga\u0142, aby dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa s\u0142u\u017cy\u0142a wy\u0142\u0105cznie potwierdzaniu osi\u0105gni\u0119\u0107 marksizmu. Odst\u0119pstwo od tej regu\u0142y by\u0142o niedopuszczalne. Takie wypaczone zasady cofn\u0119\u0142y nauk\u0119 o wiele lat, szczeg\u00f3lnie w [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":306,"featured_media":3793,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[337],"tags":[2308,1046,869,2305,2311,2307,885,2312,2306,2309,2310,871,2315,2314,2313],"moimportance":[33],"motype":[326],"moformat":[22],"class_list":{"0":"post-4146","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozwoj","8":"tag-nowa-biologia-lysenki","9":"tag-ekologia-krakowa","11":"tag-jak-krakowscy-profesorowie-walczyli-z-radziecka-nowa-biologia-lysenki","13":"tag-krakowscy-profesorowie","14":"tag-miejsca-krakowa","15":"tag-nastepstwo-teorii-lysenki","16":"tag-radziecka-nowa-biologia-lysenki","17":"tag-radziecka-ideologia","18":"tag-radziecka-ideologia-w-xx-wieku","19":"tag-troska-o-srodowisko","20":"tag-waclaw-gajewski","22":"tag-wprowadzenie-nowej-biologii-w-polsce","23":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","24":"motype-eternal","25":"moformat-longrid-korotka"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/306"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4146"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4162,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4146\/revisions\/4162"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4146"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=4146"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=4146"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=4146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}