{"id":7681,"date":"2026-05-25T15:03:16","date_gmt":"2026-05-25T13:03:16","guid":{"rendered":"https:\/\/krakow-name.eu\/?p=7681"},"modified":"2026-05-25T15:09:02","modified_gmt":"2026-05-25T13:09:02","slug":"fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin","title":{"rendered":"Fort \u201eTonie\u201d \u2013 tajemnica pancerza i ruin"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Fort pancerny g\u0142\u00f3wny nr 44 \u201eTonie\u201d<\/strong> to jedna z najciekawszych budowli Twierdzy Krak\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie tamt\u0119dy przebiega\u0142a dawna droga olkuska, a przez wzg\u00f3rza od strony Giebu\u0142towa wr\u00f3g m\u00f3g\u0142 szybko przedrze\u0107 si\u0119 do <a href=\"https:\/\/lodz.name\/uk\/eternal-2060-misto-shho-postalo-na-rikah-shho-vidomo-pro-richky-lodzi\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">miasta<\/a>. Dlatego wraz z fortem Marszowiec, \u201eTonie\u201d kontrolowa\u0142 dolin\u0119 Pr\u0105dnika, rygluj\u0105c j\u0105 ogniem bocznym. Po 1897 roku cz\u0119\u015b\u0107 zada\u0144 obronnych przej\u0105\u0142 nowo wybudowany fort pancerny \u201eP\u0119kowice\u201d, jednak krakowskie umocnienia pe\u0142ni\u0142y swoj\u0105 funkcj\u0119 a\u017c do po\u0142owy XX wieku, pisze portal <a href=\"http:\/\/krakow-name.eu\" data-type=\"link\" data-id=\"krakow-name.eu\">krakow-name.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a14700fb04b4\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a14700fb04b4\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#Co_kryla_w_sobie_przebudowa_z_lat_1883%E2%80%931885\" >Co kry\u0142a w sobie przebudowa z lat 1883\u20131885?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#Pancerze_i_wieze_nowa_potega_fortu_%E2%80%9ETonie%E2%80%9D\" >Pancerze i wie\u017ce: nowa pot\u0119ga fortu \u201eTonie\u201d<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#Dlaczego_fort_okazal_sie_najdrozsza_inwestycja\" >Dlaczego fort okaza\u0142 si\u0119 najdro\u017csz\u0105 inwestycj\u0105?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#Jaka_bronia_dysponowala_zaloga\" >Jak\u0105 broni\u0105 dysponowa\u0142a za\u0142oga?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#Jak_fort_%E2%80%9ETonie%E2%80%9D_zamienil_sie_w_koszary\" >Jak fort \u201eTonie\u201d zamieni\u0142 si\u0119 w koszary?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#Tajemnicza_eksplozja_we_wnetrzu_fortu_%E2%80%9ETonie%E2%80%9D\" >Tajemnicza eksplozja we wn\u0119trzu fortu \u201eTonie\u201d<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#Opuszczone_mury_i_nowa_szansa_w_2008_roku\" >Opuszczone mury i nowa szansa w 2008 roku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/eternal-7681-fort-tonie-tajemnica-pancerza-i-ruin\/#O_tym_jak_zabytkowy_fort_zyskal_drugie_zycie\" >O tym, jak zabytkowy fort zyska\u0142 drugie \u017cycie<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_kryla_w_sobie_przebudowa_z_lat_1883%E2%80%931885\"><\/span>Co kry\u0142a w sobie przebudowa z lat 1883\u20131885?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"366\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-43.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7639\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-43.png 647w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-43-300x170.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Pierwsze umocnienia w miejscu fortu pancernego nr 44 \u201eTonie\u201d by\u0142y niezwykle proste. W 1878 roku usypano tam ziemny wa\u0142 i wzniesiono drewniane konstrukcje. Mia\u0142 to by\u0107 rodzaj prowizorycznej tarczy os\u0142onowej chroni\u0105cej ten strategiczny, a zarazem niebezpieczny kierunek. Wojskowi doskonale jednak rozumieli, \u017ce drewno i ziemia nie wytrzymaj\u0105 d\u0142ugo ostrza\u0142u nowoczesnej artylerii. Dlatego ju\u017c w latach 1883\u20131885 fortyfikacje ca\u0142kowicie przebudowano. W miejsce tymczasowego sza\u0144ca wyr\u00f3s\u0142 <strong>pot\u0119\u017cny fort artyleryjski<\/strong> \u2013 podobny do tych, kt\u00f3re wzniesiono w Pasterniku oraz Rajsku.<\/p>\n\n\n\n<p>Z czasem obrona fortu zosta\u0142a jeszcze bardziej wzmocniona. Wok\u00f3\u0142 fosy wzniesiono mur Carnota, kt\u00f3ry mia\u0142 powstrzyma\u0107 ewentualny szturm piechoty. P\u00f3\u017aniej go jednak rozebrano \u2013 technika wojskowa posz\u0142a do przodu, a dawne rozwi\u0105zania nie zapewnia\u0142y ju\u017c skutecznej ochrony. Na pocz\u0105tku XX wieku \u201eTonie\u201d przeszed\u0142 <strong>najwi\u0119ksz\u0105 modernizacj\u0119 w swojej historii<\/strong>. Dawny wa\u0142 artyleryjski zosta\u0142 praktycznie przebudowany od podstaw: zmniejszono liczb\u0119 dzia\u0142, a same schrony lepiej przystosowano do potrzeb piechoty.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pancerze_i_wieze_nowa_potega_fortu_%E2%80%9ETonie%E2%80%9D\"><\/span>Pancerze i wie\u017ce: nowa pot\u0119ga fortu \u201eTonie\u201d<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"424\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-44.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7642\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-44.png 647w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-44-300x197.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Podczas modernizacji g\u0142\u00f3wne koszary oraz schrony ukryto pod grub\u0105 warstw\u0105 \u017celbetu. W niekt\u00f3rych miejscach \u015bciany i stropy osi\u0105ga\u0142y <strong>grubo\u015b\u0107 niemal 2,5 metra<\/strong>. In\u017cynierowie d\u0105\u017cyli do tego, by konstrukcje wytrzyma\u0142y uderzenia najci\u0119\u017cszych pocisk\u00f3w du\u017cego kalibru. Dzi\u0119ki temu za\u0142oga zyska\u0142a bezpieczne schronienie, a sam obiekt przeobrazi\u0142 si\u0119 w pot\u0119\u017cn\u0105 maszyn\u0119 bojow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Fortyfikacje zyska\u0142y r\u00f3wnie\u017c nowoczesne uzbrojenie:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>dwie baterie pancerne z wysuwanymi wie\u017cami typu Senkpanzer M.2 i szybkostrzelnymi armatami;<\/li>\n\n\n\n<li>schron czo\u0142owy z pancern\u0105 wie\u017c\u0105 obserwacyjn\u0105 wyposa\u017con\u0105 w przyrz\u0105dy obserwacyjne Zeissa;<\/li>\n\n\n\n<li>kazamat\u0119 dla czterech dzia\u0142, prowadz\u0105cych ostrza\u0142 przez w\u0105skie strzelnice.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Nie zrezygnowano ca\u0142kowicie ze starszego uzbrojenia. W centralnej cz\u0119\u015bci fortu pozostawiono sze\u015b\u0107 ci\u0119\u017ckich dzia\u0142 na stanowiskach otwartych. Osobn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y armaty przeznaczone do obrony fosy oraz bliskich podej\u015b\u0107. Fort wyposa\u017cono tak\u017ce w <strong>wewn\u0119trzn\u0105 sie\u0107 \u0142\u0105czno\u015bci<\/strong>, kt\u00f3ra spina\u0142a wysuni\u0119te schrony, schrony pogotowia oraz g\u0142\u00f3wne zaplecze. Dzi\u0119ki temu \u017co\u0142nierze mogli b\u0142yskawicznie przekazywa\u0107 rozkazy nawet podczas najci\u0119\u017cszego ostrza\u0142u.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dlaczego_fort_okazal_sie_najdrozsza_inwestycja\"><\/span>Dlaczego fort okaza\u0142 si\u0119 najdro\u017csz\u0105 inwestycj\u0105?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Modernizacja i wzmocnienie fortu g\u0142\u00f3wnego \u201eTonie\u201d kosztowa\u0142y oko\u0142o 3 milion\u00f3w koron \u2013 dwukrotnie wi\u0119cej ni\u017c budowa standardowego fortu artyleryjskiego z XIX wieku. W por\u00f3wnaniu z mniejszymi obiektami pancernymi z tamtego okresu r\u00f3\u017cnica by\u0142a jeszcze bardziej uderzaj\u0105ca \u2013 koszt okaza\u0142 si\u0119 niemal siedmiokrotnie wy\u017cszy. Wynika\u0142o to z faktu, \u017ce projektanci d\u0105\u017cyli do stworzenia <strong>jednego z najpot\u0119\u017cniejszych punkt\u00f3w oporu<\/strong> w ca\u0142ej Twierdzy Krak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Ogromny bud\u017cet nie wystarczy\u0142 jednak na realizacj\u0119 wszystkich plan\u00f3w. Fort nie otrzyma\u0142 pe\u0142nowarto\u015bciowych kaponier \u2013 specjalnych dzie\u0142 obronnych do ostrza\u0142u fosy. Jedynym wyj\u0105tkiem by\u0142a kazamata broni\u0105ca wjazdu (gardzieli) fortu. Pr\u00f3bowano jeszcze dora\u017anie zabezpiecza\u0107 s\u0142abe punkty, jednak na kompleksowe prace zabrak\u0142o funduszy. W efekcie z zewn\u0105trz obiekt prezentowa\u0142 si\u0119 jako pot\u0119\u017cna pancerna twierdza, ale wewn\u0105trz nie wszystkie systemy obronne wsp\u00f3\u0142gra\u0142y ze sob\u0105 tak, jak planowano.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jaka_bronia_dysponowala_zaloga\"><\/span>Jak\u0105 broni\u0105 dysponowa\u0142a za\u0142oga?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"461\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-45.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7645\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-45.png 647w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-45-300x214.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W 1914 roku fort pancerny \u201eTonie\u201d uchodzi\u0142 za jedn\u0105 z najsolidniejszych jednostek obronnych ze wzgl\u0119du na pot\u0119\u017cne stropy i pancerze zdolne wytrzyma\u0107 uderzenia ci\u0119\u017ckich pocisk\u00f3w. Stacjonowa\u0142 tu liczny garnizon licz\u0105cy <strong>ponad 400 \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w<\/strong>, tworz\u0105c za betonowymi murami samowystarczalne, ma\u0142e wojskowe miasteczko.<\/p>\n\n\n\n<p>Na uzbrojenie fortu sk\u0142ada\u0142o si\u0119:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>6 armat na otwartej baterii;<\/li>\n\n\n\n<li>4 armaty w wie\u017cach pancernych;<\/li>\n\n\n\n<li>4 dzia\u0142a innego typu z dedykowanym zapasem amunicji;<\/li>\n\n\n\n<li>4 dzia\u0142a w kaponierze czo\u0142owej;<\/li>\n\n\n\n<li>2 dzia\u0142a do obrony gardzieli;<\/li>\n\n\n\n<li>8 przeno\u015bnych karabin\u00f3w maszynowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Mimo ogromnych nak\u0142ad\u00f3w finansowych, zaawansowanej modernizacji i pot\u0119\u017cnego arsena\u0142u, podczas I wojny \u015bwiatowej \u201eTonie\u201d <strong>nie wzi\u0105\u0142 bezpo\u015bredniego udzia\u0142u w walkach<\/strong>. Linia frontu zatrzyma\u0142a si\u0119 poza zasi\u0119giem jego dzia\u0142. Cho\u0107 fort przygotowywano do krwawego starcia, najtrudniejsza pr\u00f3ba ogniowa w\u00f3wczas go omin\u0119\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_fort_%E2%80%9ETonie%E2%80%9D_zamienil_sie_w_koszary\"><\/span>Jak fort \u201eTonie\u201d zamieni\u0142 si\u0119 w koszary?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"443\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-46.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7648\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-46.png 647w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-46-300x205.png 300w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-46-218x150.png 218w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej fort nr 44 \u201eTonie\u201d straci\u0142 sw\u00f3j dawny, gro\u017any charakter. Wojsko Polskie zaadaptowa\u0142o go na koszary, cho\u0107 panuj\u0105ce wewn\u0105trz warunki pozostawia\u0142y wiele do \u017cyczenia. W dokumentach z 1925 roku zachowa\u0142y si\u0119 wzmianki o <strong>ogromnej wilgoci<\/strong> \u2013 betonowe \u015bciany bezustannie ch\u0142on\u0119\u0142y i utrzymywa\u0142y zimno oraz wod\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>We wrze\u015bniu 1939 roku fort obsadzi\u0142y oddzia\u0142y Grupy Fortecznej p\u0142k. Emila K\u0142aczy\u0144skiego. Wraz z pozosta\u0142ymi obiektami Twierdzy Krak\u00f3w \u201eTonie\u201d mia\u0142 os\u0142ania\u0107 odwr\u00f3t Armii \u201eKrak\u00f3w\u201d. Istnieje przekaz, wed\u0142ug kt\u00f3rego w pobli\u017cu fortu Niemcy stracili dwa samochody pancerne ostrzelane przez za\u0142og\u0119, jednak brak na to jednoznacznych dowod\u00f3w historycznych. Niemniej atmosfera tamtych dni by\u0142a niezwykle napi\u0119ta: stary, dotychczas omijany przez zawieruchy wojenne fort nagle znalaz\u0142 si\u0119 w samym centrum wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Tajemnicza_eksplozja_we_wnetrzu_fortu_%E2%80%9ETonie%E2%80%9D\"><\/span>Tajemnicza eksplozja we wn\u0119trzu fortu \u201eTonie\u201d<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"354\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-47.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7651\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-47.png 647w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-47-300x164.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Podczas okupacji hitlerowskiej Niemcy urz\u0105dzili w forcie magazyn zdobytej broni strzeleckiej. Wkr\u00f3tce potem dosz\u0142o tam jednak do zagadkowego zdarzenia. Wewn\u0105trz obiektu nast\u0105pi\u0142a <strong>pot\u0119\u017cna eksplozja<\/strong>, kt\u00f3rej dok\u0142adnych przyczyn nigdy nie zdo\u0142ano jednoznacznie ustali\u0107. Powsta\u0142o wiele hipotez, lecz \u017cadna nie doczeka\u0142a si\u0119 ostatecznego potwierdzenia. Wybuch powa\u017cnie uszkodzi\u0142 konstrukcj\u0119, a po tym zdarzeniu okupanci zdemontowali cz\u0119\u015b\u0107 pancernych element\u00f3w, przeznaczaj\u0105c je na z\u0142om.<\/p>\n\n\n\n<p>Okupanci brutalnie okaleczyli zabytkow\u0105 budowl\u0119:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zdemontowali pancerne tarcze strzelnic oraz pancerze kaponiery;<\/li>\n\n\n\n<li>rozebrali korpus i os\u0142on\u0119 jednej z wie\u017c pancernych;<\/li>\n\n\n\n<li>wysadzili pancern\u0105 wie\u017c\u0119 obserwacyjn\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>dwie pozosta\u0142e wie\u017ce obserwacyjne zosta\u0142y przesuni\u0119te si\u0142\u0105 wybuchu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Na szcz\u0119\u015bcie, mimo zniszcze\u0144, cz\u0119\u015b\u0107 stalowych element\u00f3w przetrwa\u0142a na terenie obiektu. Fort przypomina\u0142 wrak wielkiej, niegdy\u015b niemal niezniszczalnej machiny wojennej, kt\u00f3r\u0105 brutalnie rozebrano na cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Opuszczone_mury_i_nowa_szansa_w_2008_roku\"><\/span>Opuszczone mury i nowa szansa w 2008 roku<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej fort \u201eTonie\u201d po raz kolejny zmieni\u0142 swoje przeznaczenie. Ludowe Wojsko Polskie zaadaptowa\u0142o go na <strong>magazyn amunicji i materia\u0142\u00f3w wybuchowych<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Obiekt poddano modernizacji, kt\u00f3ra niestety pozbawi\u0142a go historycznego uroku:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>dawne okna przebudowano na du\u017ce bramy wjazdowe;<\/li>\n\n\n\n<li>przed budynkiem wylano betonow\u0105 p\u0142yt\u0119, u\u0142atwiaj\u0105c\u0105 manewrowanie ci\u0119\u017car\u00f3wkom;<\/li>\n\n\n\n<li>w kaponierach wykuto dodatkowe otwory drzwiowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wojsko opu\u015bci\u0142o ten teren w latach 90. XX wieku, a fort ponownie pogr\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 w ciszy. Chocia\u017c sta\u0142 pusty, nie zosta\u0142 ca\u0142kowicie zapomniany \u2013 teren by\u0142 przez pewien czas dozorowany. Dopiero w 2008 roku tchni\u0119to w niego nowe \u017cycie. Obiekt zosta\u0142 wydzier\u017cawiony przez <strong>Fundacj\u0119 Aktywnej Ochrony Zabytk\u00f3w Techniki i Dziedzictwa Kulturowego \u201eJanusz\u201d<\/strong>. Cho\u0107 dawne koszary straci\u0142y znaczenie militarne, zyska\u0142y szans\u0119, by nie znikn\u0105\u0107 na zawsze z mapy Krakowa.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"O_tym_jak_zabytkowy_fort_zyskal_drugie_zycie\"><\/span>O tym, jak zabytkowy fort zyska\u0142 drugie \u017cycie<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"647\" height=\"417\" src=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-48.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7654\" srcset=\"https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-48.png 647w, https:\/\/cdn.krakow-name.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/35\/2026\/05\/image-48-300x193.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 647px) 100vw, 647px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Gdy fort nr 44 \u201eTonie\u201d przeszed\u0142 pod opiek\u0119 fundacji, sta\u0142 si\u0119 miejscem pami\u0119ci, w kt\u00f3rym utworzono fili\u0119 <a href=\"https:\/\/ikrakow.net\/uk\/eternal-nezvychajnyj-muzej-krakova-shho-roztashovanyj-u-pidzemelli\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Muzeum<\/a> Twierdzy Krak\u00f3w. Z czasem ruszy\u0142y powolne prace konserwatorskie, przywracaj\u0105ce mu dawn\u0105 \u015bwietno\u015b\u0107. W 2018 roku podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 nadania umocnieniom wygl\u0105du zbli\u017conego do tego z okresu przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zrekonstruowano okna w koszarach;<\/li>\n\n\n\n<li>wykonano hydroizolacj\u0119 i zabezpieczono \u015bciany przed wilgoci\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>odrestaurowano cz\u0119\u015bciowo zniszczone, wysuwane wie\u017ce pancerne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Obecnie by\u0142y fort pancerny \u201eTonie\u201d znajduje si\u0119 pod opiek\u0105 Zarz\u0105du Budynk\u00f3w Komunalnych w Krakowie. Wej\u015bcie na teren obiektu jest mo\u017cliwe <strong>wy\u0142\u0105cznie z przewodnikiem<\/strong> w ramach zorganizowanych grup. Dla fortu \u201eTonie\u201d rewitalizacja to nie tylko sentymentalny powr\u00f3t do czas\u00f3w \u015bwietno\u015bci, ale przede wszystkim uznanie jego historycznego dziedzictwa. Zimne betonowe mury s\u0105 gotowe opowiedzie\u0107 ka\u017cdemu tury\u015bcie swoj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 i pe\u0142n\u0105 tajemnic histori\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fort pancerny g\u0142\u00f3wny nr 44 \u201eTonie\u201d to jedna z najciekawszych budowli Twierdzy Krak\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie tamt\u0119dy przebiega\u0142a dawna droga olkuska, a przez wzg\u00f3rza od strony Giebu\u0142towa wr\u00f3g m\u00f3g\u0142 szybko przedrze\u0107 si\u0119 do miasta. Dlatego wraz z fortem Marszowiec, \u201eTonie\u201d kontrolowa\u0142 dolin\u0119 Pr\u0105dnika, rygluj\u0105c j\u0105 ogniem bocznym. Po 1897 roku cz\u0119\u015b\u0107 zada\u0144 obronnych przej\u0105\u0142 nowo wybudowany [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":464,"featured_media":7658,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[333],"tags":[3664,3638,3661,3663,3665,3669,2703,3667,3668,3671,3670,3662,2724,3223,3666],"motype":[326],"moformat":[22],"moimportance":[30,33],"class_list":{"0":"post-7681","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozwiazania-inzynierskie","8":"tag-architektura-militarna","9":"tag-fort-44-tonie","10":"tag-fort-pancerny","11":"tag-fort-tonie","12":"tag-fortyfikacje-krakowa","13":"tag-fundacja-janusz","14":"tag-historia-krakowa","15":"tag-i-wojna-swiatowa","16":"tag-koszary","17":"tag-militaria-krakow","18":"tag-mur-carnota","19":"tag-twierdza-krakow","20":"tag-zabytki-krakowa","21":"tag-zabytki-techniki","22":"tag-zwiedzanie-krakowa","23":"motype-eternal","24":"moformat-longrid-korotka","25":"moimportance-golovna-novyna","26":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/464"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7681"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7681\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7682,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7681\/revisions\/7682"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7658"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7681"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=7681"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=7681"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/krakow-name.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=7681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}