Efektywny recykling śmieci zależy od wydajnego i przemyślanego sortowania. Oddzielenie różnych elementów w odpadach ma kluczowe znaczenie dla odzyskania cennych materiałów, zminimalizowania śmieci wysyłanych na wysypiska śmieci i nadania drugiego życia zużytym przedmiotom. Nie tak dawno temu lokalne władze Krakowa zwróciły na to uwagę, przyjęły szereg ustaw, ustanowiły skuteczny recykling i prowadzą działalność edukacyjną wśród ludności. Jak im się to udało – w naszym materiale dalej na krakow-name.eu.
Segregowane śmieci – źródła i możliwości odzyskiwania i recyklingu
W Krakowie od 2013 roku działa zintegrowany system gospodarki odpadami miejskimi. Według danych gminy system ten zapewnia efektywne odzyskiwanie surowców wtórnych na poziomie 60% i wdraża aktualne wymagania prawa UE dotyczące odzysku, przetwarzania i składowania odpadów. Jednak już od 2025 roku nastąpi restrykcyjna zmiana metodologii obliczania poziomu przetwarzania odpadów, a za dziesięć lat poziom niezbędnego przetwarzania wzrośnie do 65%.
Od 1 kwietnia 2019 roku w gminie Kraków wprowadzono zmienione zasady selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. Weszła w życie metoda selektywnej zbiórki odpadów, w szczególności:
- papier; odpady papierowe, w tym tektura, odpady z opakowań papierowych i odpady z opakowań kartonowych, są gromadzone w niebieskich pojemnikach (w domach jednorodzinnych w workach), na których widnieje napis „Papier”;
- szkło; odpady szklane, w tym odpady szklanych pojemników, są gromadzone w zielonych pojemnikach (w workach do domów jednorodzinnych) oznaczonych napisem „Szkło”;
- metale i tworzywa sztuczne; odpady metalowe, w tym odpady opakowań metalowych, odpady z tworzyw sztucznych, w tym odpady opakowań z tworzyw sztucznych, odpady opakowaniowe z różnych materiałów zbierane są do pojemników w kolorze żółtym (w budynkach mieszkalnych w workach) oznaczonych napisem „Metale i tworzywa sztuczne”;
- odpady biodegradowalne, ze szczególnym uwzględnieniem odpadów biologicznych gromadzonych w pojemnikach (w domach jednorodzinnych, w workach lub pojemnikach) oznaczonych napisem „Bio”.
W sumie segregowane odpady stanowią około 40% wszystkich odpadów zebranych w gminie Kraków, w tym: opakowania, odpady wielkogabarytowe, odpady biodegradowalne.
Recykling i odpady złożone
Segregowane odpady domowe są przekazywane do recyklingu do krakowskiej Ekospalarni i do sortowni odpadów Barycz. Selektywnie zbierane odpady wielkogabarytowe; odpady ze sprzętu elektrycznego i elektronicznego są przekazywane do procesu recyklingu (odzysku) w zakładzie odpadów wielkogabarytowych poprzez rozdrabnianie i przetwarzanie na paliwo alternatywne wykorzystywane do wytwarzania energii w cementowniach.
Odpady sprzętu elektrycznego i elektronicznego są również transportowane do zakładu z przetwarzania zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w celu jego ponownego wykorzystania. Selektywnie zebrane zielone odpady są przetwarzane na kompost w kompostowni odpadów zielonych Barycz.
Lamusownia i PGOW Barycz są stacjonarnymi punktami selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK), z których mogą korzystać mieszkańcy. PSZOK to miejsca, do których można zwrócić problematyczne odpady, takie jak odpady wielkogabarytowe, sprzęt elektryczny i elektroniczny, odpady niebezpieczne (farby, lakiery, baterie, żarówki LED itp.), śmieci i opony oraz materiały nadające się do recyklingu (papier, szkło, plastik, tetrapaki).
Odpady z budowy i demontażu oraz inne odpady problemowe, których nie można umieścić w pojemnikach, mieszkańcy Krakowa mogą bezpłatnie oddawać do punktów zbiórki odpadów miejskich, adresy można znaleźć na ich stronach internetowych.
Używaj rzeczy świadomie
Recykling to tylko jeden krok w kierunku poprawy ogólnego przepływu odpadów. Każdego roku w dużych ilościach nadal powstają śmieci, których nie można poddać recyklingowi i biodegradacji. Rezygnacja z tego rodzaju produktów jest podstawą trendu Zero Waste.
Polskie Stowarzyszenie „Zero Waste” promuje codzienną redukcję śmieci poprzez pięć podstawowych zasad: rezygnację (od niepotrzebnych przedmiotów, takich jak ulotki reklamowe, artykuły jednorazowego użytku), redukcję (prowadzenie minimalistycznego stylu życia), ponowne wykorzystanie (podarowanie drugiego życia), recykling (oddzielanie odpadów i recykling) oraz kompostowanie (wytwarzanie domowych nawozów ekologicznych). Stowarzyszenie ma również dodatkowe zasady: naprawiać (zamiast kupować nowy produkt) i pamiętać o zanieczyszczeniu (zawsze dokonywać świadomego wyboru).
Kilka wskazówek dotyczących redukcji odpadów dla początkujących
Używaj butelek wielokrotnego użytku. Na świecie zużywa się milion plastikowych butelek na minutę. Najprostszym rozwiązaniem jest butelka wielokrotnego użytku wykonana z nietoksycznych materiałów.
Kup torby z tkaniny. Co sekundę produkuje się około 160 tysięcy plastikowych toreb. Bawełniane torby wielokrotnego użytku to najlepsza alternatywa dla plastikowych toreb. To tylko kwestia przyzwyczajenia się do noszenia takiego zestawu za każdym razem, gdy idziesz na zakupy. Możesz nawet poddać recyklingowi swoje stare ubrania, wykonując ręcznie robione torby.
Unikaj opakowań jednorazowych. Kupowanie produktów luzem lub w pojemnikach potencjalnie wielokrotnego użytku (zamiast produktów owiniętych plastikiem w supermarkecie) pomaga uniknąć niechcianych odpadów opakowaniowych. Lub po prostu kupuj świeże produkty na jednym z krakowskich targowisk, takich jak Stary Kleparz, Nowy Kleparz czy Hala Targowa.
Kompostuj resztki jedzenia. Jeśli nie kompostujesz, większość ciężaru w koszu na śmieci prawdopodobnie będzie pochodzić z resztek jedzenia. Niestety, gdy odpady żywnościowe trafiają na wysypisko, nie mogą się odpowiednio rozkładać i dlatego wytwarzają metan, gaz cieplarniany. Jeśli kompostujesz, ograniczasz emisje, które trafiają do środowiska. Jeśli masz ogród, użyj kompostu.
Jak młodzi krakowianie są uczeni kultury segregacji
W mieście odbywają się różne działania edukacyjne w zakresie zbierania i przetwarzania odpadów. W ramach warsztatów uczniowie krakowskich szkół poznają negatywne skutki tworzenia „dzikich wysypisk”. Powiedziano im o prostej aplikacji, za pomocą której mogą zgłaszać nielegalne wysypiska śmieci.
Dla uczniów klas podstawowych organizowane są spotkania „Krakowskie dzieci wiedzą jak wyrzucać śmieci”, podczas których najmłodsi poznają zasady segregacji śmieci. Dla uczniów klas 4-6 w ramach programu „Od segregacji nie ma wakacji” organizowane są warsztaty, podczas których uczniowie zapoznają się z zasadami segregacji i recyklingu śmieci. Dla uczniów klas 7-8 organizowane są warsztaty w ramach projektu „Elektroodpady mają zasady”, podczas których będą mogli poznać zasady postępowania z używanym sprzętem elektrycznym i elektronicznym.
Istnieją również specjalne programy edukacyjne dla szkół podstawowych: „Krakowskie szkoły najlepiej segregują odpady” (zorganizowanie w szkołach właściwego systemu segregacji odpadów); „Kino za baterie” (wymiana zużytych baterii na nagrody). Jeden z programów dotyczących segregacji odpadów, „Mądrze segregujesz – więcej zyskujesz”, dotyczy osób starszych.