Park im. dra Henryka Jordana

Park im. dra Henryka Jordana — pierwszy w Europie park wychowania fizycznego dla dzieci

W 1889 roku krakowski lekarz Henryk Jordan otworzył na skraju Błoń coś, czego wcześniej w Europie nie było: publiczny park zaprojektowany nie do spacerowania, lecz do biegania, gry i ćwiczeń, przeznaczony dla dzieci i młodzieży z całego miasta, niezależnie od tego, z jakiego domu pochodziły. Dwanaście boisk, bieżnie, przyrządy gimnastyczne, kąpielisko i — co było pomysłem najbardziej osobliwym — galeria marmurowych popiersi wybitnych Polaków ustawionych wzdłuż alejek, żeby ćwiczący mieli przed oczami nie tylko piłkę. Dwadzieścia jeden i pół hektara sto trzydzieści lat później nadal robi dokładnie to samo: to najintensywniej używany park sportowy Krakowa i miejsce, od którego wzięła nazwę cała formacja polskich „ogrodów jordanowskich”.

Najciekawsze punkty

• Galeria popiersi — pięć alej obsadzonych rzeźbionymi portretami zasłużonych Polaków; do 1914 roku stanęło ich czterdzieści kilka, wykutych w marmurze tyrolskim, dziś jest ich pięćdziesiąt cztery.
• Pomnik Henryka Jordana — centralne popiersie dłuta Jana Szczepkowskiego, odsłonięte w 1914 roku, z napisem „Henrykowi Jordanowi wdzięczni rodacy”.
• Wodny plac zabaw — letnia atrakcja, dla której w upalne dni przyjeżdżają rodziny z całego Krakowa; dysze i kurtyny wodne działają w sezonie bez opłat.
• Muszla koncertowa — scena plenerowa w głębi parku, wykorzystywana latem na koncerty, potańcówki i imprezy dzielnicowe.
• Staw i mostki — oczko wodne w stylu angielskiego parku krajobrazowego, wokół którego poprowadzono najspokojniejszą część alejek.
• Skatepark, tor rowerowy i miasteczko ruchu drogowego — nowoczesna warstwa parku, w której dzieci uczą się jeździć i przepisów, a nastolatki trenują na betonowych formach.

Co znajdziesz w środku

Park Jordana zaprojektowano na wzór angielskich ogrodów krajobrazowych — nieregularna sieć ścieżek, kępy drzew, wielkie trawniki i oczko wodne — ale wypełniono go infrastrukturą sportową gęściej niż jakikolwiek inny park w mieście. Efekt jest niecodzienny: pod starymi drzewami mieści się kilkanaście dyscyplin naraz, a mimo to zawsze znajdzie się cichy kąt z ławką.

• Boiska — do piłki nożnej, koszykówki, siatkówki, a także pole do gry w bule; część z twardą nawierzchnią, część trawiasta.
• Place zabaw w kilku strefach — od małych zestawów dla przedszkolaków po rozbudowane, wielopoziomowe konstrukcje linowe dla starszych dzieci.
• Bieżnia, siłownia plenerowa i sztuczne skałki wspinaczkowe — otwarta infrastruktura treningowa dostępna bez rezerwacji.
• Kort tenisowy — dostępny po wcześniejszej rezerwacji, jedyny element parku wymagający uzgodnienia terminu.
• Górka saneczkowa — zimą jeden z najpopularniejszych stoków w centralnej części Krakowa, latem punkt widokowy na park.
• Ścieżki rowerowe i rolkowe — utwardzone ciągi łączące park bezpośrednio z Błoniami i z nadrzecznymi trasami rowerowymi.

Co robić i dla kogo

• Dla rodzin z małymi dziećmi — największe zagęszczenie placów zabaw w Krakowie, latem uzupełnione wodnym placem zabaw; wszystko na płaskim terenie, w zasięgu jednego spaceru.
• Dla nastolatków — skatepark, boiska do koszykówki i tor rowerowy sprawiają, że park pozostaje ich terenem także po godzinach szkolnych, bez konieczności rezerwacji czy opłat.
• Dla biegaczy i trenujących — miękkie alejki, bieżnia i siłownia plenerowa, a przez furtkę wprost na Błonia, czyli pełne trzy i pół kilometra pętli bez świateł.
• Dla zainteresowanych historią — galeria popiersi to lekcja polskiego panteonu na świeżym powietrzu, a przy okazji rzadki przykład XIX-wiecznej pedagogiki zapisanej w kamieniu.
• Dla seniorów — cień, gęsta sieć ławek, płaskie ścieżki i staw z widokiem czynią z parku jedno z najwygodniejszych miejsc codziennego spaceru w tej części miasta.
• Dla nauczycieli i grup szkolnych — park od początku pomyślany był jako zaplecze zajęć ruchowych i do dziś przyjmuje wycieczki, zawody międzyszkolne i lekcje wychowania fizycznego.

Jak dojechać i sprawy praktyczne

Park leży w Dzielnicy V Krowodrza, bezpośrednio przy Błoniach, w zachodniej części śródmieścia. Najprościej dojechać tramwajem do przystanku Park Jordana, gdzie zatrzymują się linie 1 i 20, a w wybrane letnie dni także zabytkowa linia muzealna 0; blisko są też przystanki Cracovia Stadion i Oleandry. Z Rynku Głównego dojście pieszo przez Planty i Błonia zajmuje około dwudziestu pięciu minut i samo w sobie jest przyjemnym spacerem. Wstęp do parku jest bezpłatny, podobnie jak korzystanie z placów zabaw, boisk ogólnodostępnych, siłowni plenerowej i wodnego placu zabaw; osobno uzgadnia się jedynie kort tenisowy. Park jest ogrodzony i ma ustalone godziny: od 1 kwietnia do 31 października od 6.00 do 22.00, a od 1 listopada do 31 marca od 6.00 do 20.00. Alejki są utwardzone i w całości przejezdne dla wózków, w parku są toalety, a przy głównych wejściach stojaki rowerowe. Na spokojne obejście całości z przystankiem przy stawie wystarczy godzina; z dziećmi na placach zabaw łatwo spędzić pół dnia.

Kiedy odwiedzić

Wiosną park budzi się wcześnie: trawniki schną szybciej niż na Błoniach, kwitną stare kasztanowce, a boiska zapełniają się od pierwszych ciepłych weekendów. Lato to jego szczyt formy — wodny plac zabaw pracuje pełną parą, muszla koncertowa ożywa wieczorami, a stare drzewa dają cień, którego brakuje na sąsiedniej otwartej łące. Jesienią park jest najładniejszy fotograficznie: marmurowe popiersia w alejach obsypanych żółtymi liśćmi to najbardziej charakterystyczny obraz tego miejsca, a tłok wyraźnie spada. Zimą działa górka saneczkowa, która przy pierwszym większym śniegu ściąga dzieci z całej okolicy, a bezlistne aleje pozwalają wreszcie zobaczyć układ całego założenia i wszystkie popiersia naraz.

Warto wiedzieć

Henryk Jordan (1842–1907) był lekarzem, profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, społecznikiem i pionierem wychowania fizycznego w Polsce. Pomysł na park przywiózł z zagranicznych podróży, w tym z paryskiej wystawy światowej z 1889 roku, gdzie zobaczył urządzony plac zabaw dla dzieci. Teren, na którym powstał park, pozostał po Wystawie Krajowej Rolniczo-Przemysłowej zorganizowanej dwa lata wcześniej, w 1887 roku; koncepcję kompozycyjną opracował ogrodnik i planista Bolesław Malecki, a przy okazji prac uregulowano przepływającą tędy Rudawę. Jeszcze w 1889 roku Rada Miasta, dziękując Jordanowi za bezinteresowną pracę, zdecydowała nadać parkowi jego imię. Pierwotne wyposażenie obejmowało dwanaście boisk do gier i piłki nożnej, liczne bieżnie i przyrządy gimnastyczne oraz kąpielisko, a w 1906 roku dobudowano pawilon, żeby zajęcia mogły odbywać się także przy złej pogodzie. Osobnym pomysłem Jordana była galeria popiersi: zamówił je u rzeźbiarzy Alfreda Dauna i Michała Stefana Korpala, a do 1914 roku stanęło ich czterdzieści kilka. Daun wykonał między innymi wizerunki Fryderyka Chopina, Tadeusza Kościuszki, Jana Zamoyskiego, Jana Długosza, Stefana Czarnieckiego i Piotra Skargi, Korpal zaś — Jana Matejki, Zygmunta Krasińskiego i Augustyna Kordeckiego. Podczas drugiej wojny światowej park został zdewastowany, a aleje drzew wycięte; popiersia ocalały dzięki Kazimierzowi Łuczywie, który je ukrył. Po wojnie zbiór uzupełniono o postacie XX wieku, a dziś liczy pięćdziesiąt cztery rzeźby. Park wpisano do rejestru zabytków 18 maja 1976 roku pod numerem A-579. Model wymyślony tutaj rozszedł się po całym kraju: zakładane w kolejnych miastach place zabaw i tereny sportowe dla dzieci do dziś nazywa się w Polsce „ogrodami jordanowskimi”.

Wskazówki dla odwiedzających

• Wejdź do parku od strony Błoń — w kilka minut przechodzi się od otwartej łąki do gęstej zieleni i sportowego zgiełku, co jest najlepszym wprowadzeniem w charakter tego miejsca.
• Idź wzdłuż alej z popiersiami zamiast je mijać: przy każdym jest tabliczka, a pięć alejek daje kompletny przegląd tego, kogo w końcu XIX wieku uważano w Krakowie za wzór do naśladowania.
• W upalne dni przyjedź z ręcznikiem i zapasowym ubraniem dla dziecka — wodny plac zabaw kończy się zwykle całkowitym przemoczeniem, i o to w nim chodzi.

Pytania i odpowiedzi

Czy wstęp do parku jest płatny? Nie. Wejście, place zabaw, boiska ogólnodostępne, siłownia plenerowa i wodny plac zabaw są bezpłatne. Odrębnie uzgadnia się tylko korzystanie z kortu tenisowego.

W jakich godzinach park jest otwarty? Od 1 kwietnia do 31 października od 6.00 do 22.00, a od 1 listopada do 31 marca od 6.00 do 20.00. Park jest ogrodzony, więc poza tymi godzinami wejść nie można.

Ile jest w parku popiersi i kogo przedstawiają? Obecnie pięćdziesiąt cztery, ustawione w pięciu alejach wokół centralnego pomnika Jordana. Trzon stanowią postacie zamówione jeszcze przez założyciela — pisarze, uczeni, wodzowie i artyści — uzupełnione po wojnie o bohaterów XX wieku.

Czy park nadaje się dla małych dzieci? To jeden z najlepszych parków dla dzieci w Krakowie: kilka stref zabaw o różnym poziomie trudności, teren płaski, alejki przejezdne dla wózków, a latem dodatkowo wodny plac zabaw.

Czym park różni się od sąsiednich Błoń? Błonia to otwarta łąka bez zabudowy, Park Jordana to zadrzewione, gęsto wyposażone założenie z boiskami, placami zabaw i stawem. Leżą obok siebie i najlepiej zwiedzać je razem.

Skąd wzięła się nazwa „ogród jordanowski”? Właśnie stąd. Model parku sportowo-wychowawczego stworzony przez Henryka Jordana powielano w innych polskich miastach, a nazwa przylgnęła do wszystkich takich placów zabaw i terenów rekreacyjnych dla dzieci.

Co się z parkiem stało podczas wojny? Został poważnie zniszczony, a aleje drzew wycięte. Popiersia przetrwały, bo ukrył je Kazimierz Łuczywo; po wojnie park odbudowano, a galerię rzeźb uzupełniono.

Czy da się tu potrenować bez sprzętu? Tak. Bieżnia, siłownia plenerowa, skałki wspinaczkowe i ogólnodostępne boiska działają bez rezerwacji, a przez wyjście na Błonia zyskuje się dodatkowo długą pętlę biegową.