Park Lotników Polskich

Park Lotników Polskich — czterdzieści trzy hektary zieleni na dawnym lotnisku Rakowice-Czyżyny

Trudno o park o mocniejszym rodowodzie: rozciąga się na obrzeżach jednego z najstarszych lotnisk wojskowych świata, założonego w 1912 roku i zamkniętego w 1963. Po pasie startowym o długości dwóch tysięcy dwustu metrów zostały szerokie, proste ciągi, po hangarach — Muzeum Lotnictwa Polskiego z ponad dwustu czterdziestoma samolotami, a po samym lotnisku nazwa, którą park nosi od 1989 roku. Reszta to zwyczajne, ale rzadko spotykane w Krakowie bogactwo: ogromne trawniki bez ogrodzeń, staw, kaskadowa fontanna, skatepark w kształtach zapożyczonych z lotnictwa i sześciohektarowy ogród, w którym wszystkiego wolno dotykać.

Najciekawsze punkty

• Muzeum Lotnictwa Polskiego — sąsiadująca z parkiem kolekcja ponad dwustu czterdziestu statków powietrznych, w tym około dwudziestu pięciu maszyn z przedwojennych berlińskich zbiorów lotniczych, należących do najstarszych zachowanych na świecie.
• Ogród Doświadczeń im. Stanisława Lema — pierwszy w Polsce plenerowy park sensoryczny, otwarty w 2007 roku na sześciu hektarach; ponad sto urządzeń pokazujących mechanikę, optykę, akustykę, hydrostatykę i magnetyzm.
• Pomniki poległych lotników polskich — dwa upamiętnienia, z 1970 i 1989 roku, od których wzięła się dzisiejsza nazwa całego założenia.
• Kaskadowa fontanna — otwarta w październiku 2018 roku, główny punkt spotkań w zachodniej części parku i najchętniej fotografowany element nowej aranżacji.
• Zbiornik rekreacyjny — hektarowy staw wykonany w latach 2019–2021, z pomostami i obrzeżem obsadzonym roślinnością wodną.
• Skatepark o formach lotniczych — betonowy obiekt z 2018 roku, którego bryły nawiązują do kształtu skrzydeł i kadłubów, uzupełniony pumptrackiem dla rowerzystów.

Co znajdziesz w środku

Park składa się z dwóch części rozdzielonych szeroką miejską arterią: większej, ciągnącej się w stronę południową, i mniejszej, która dochodzi do terenów muzealnych. Powierzchnia wynosi około czterdziestu trzech hektarów, a układ jest luźny — długie, otwarte trawniki przeplecione kępami drzew, co jest bezpośrednim spadkiem po lotniskowej przeszłości terenu, gdzie niczego wysokiego sadzić nie było wolno.

• Wielkie otwarte trawniki — jedne z największych w Krakowie poza Błoniami, wystarczające na piknik, latawiec, frisbee albo trening biegowy.
• Place zabaw w kilku strefach — od zestawów dla najmłodszych po duże konstrukcje wspinaczkowe, rozmieszczone tak, by nie tworzyć jednego zatłoczonego punktu.
• Drzewostan mieszany — olsze, kasztanowce, topole, robinie, brzozy i kilka gatunków dębów, w większości nasadzone przy zakładaniu parku w latach sześćdziesiątych.
• Fauna miejska — wiewiórki i zające, a wśród ptaków między innymi grzywacze i dzięcioł zielony, dla którego stare topole są idealnym siedliskiem.
• Alejki spacerowe i rowerowe — szerokie, utwardzone, w dużej mierze poprowadzone po dawnych ciągach lotniskowych, więc wyjątkowo proste i długie.
• Sąsiedztwo obiektów wielkoskalowych — stadion uczelni sportowej, kampus politechniczny i hala widowiskowo-sportowa z lat 2011–2014, dzięki czemu park bywa naturalnym zapleczem dużych imprez.

Co robić i dla kogo

• Dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym — Ogród Doświadczeń jest jednym z niewielu miejsc w mieście, gdzie fizyka jest do dotknięcia, a nie do przeczytania; obok place zabaw i miejsce na piknik.
• Dla miłośników lotnictwa — muzeum obok parku pozwala zobaczyć maszyny z początków XX wieku, w tym egzemplarze zachowane w jednej sztuce na świecie, a potem wyjść na teren, po którym naprawdę startowały.
• Dla biegaczy i rolkarzy — długie, proste, utwardzone ciągi bez skrzyżowań to najlepsza w tej części Krakowa nawierzchnia do treningu tempowego.
• Dla nastolatków — skatepark i pumptrack działają cały rok, bez opłat i rezerwacji, a betonowe formy nawiązujące do samolotów są tu lokalnym znakiem rozpoznawczym.
• Dla mieszkańców Czyżyn i Nowej Huty — to najbliższy duży park o charakterze rekreacyjnym, z fontanną, stawem i cieniem, w dzielnicy zdominowanej przez zabudowę osiedlową.
• Dla szukających spokoju — im dalej od fontanny i placów zabaw, tym ciszej; południowa część parku bywa w tygodniu niemal pusta.

Jak dojechać i sprawy praktyczne

Park leży w Dzielnicy XIV Czyżyny, we wschodniej części Krakowa. Najprościej dojechać tramwajem do przystanku Muzeum Lotnictwa Polskiego, gdzie zatrzymują się linie 4, 5, 9, 10, 52 i 75; alternatywą jest przystanek AWF przy tej samej trasie, a od strony południowej wysiada się przy centrum handlowym. Z centrum miasta podróż tramwajem zajmuje kwadrans. Wstęp do parku jest bezpłatny, teren jest otwarty i nieogrodzony, dostępny przez całą dobę, a wszystkie urządzenia rekreacyjne — place zabaw, skatepark, pumptrack, alejki — można używać bez opłat. Osobne bilety obowiązują w Muzeum Lotnictwa Polskiego i w Ogrodzie Doświadczeń, przy czym oba obiekty mają własne godziny otwarcia i sezonowość: ogród sensoryczny działa w miesiącach ciepłych. Nawierzchnie są równe i szerokie, więc park jest wygodny dla wózków i osób poruszających się na wózku inwalidzkim. Na sam spacer wystarczy godzina; z Ogrodem Doświadczeń i muzeum realnie trzeba zaplanować pół dnia lub cały dzień.

Kiedy odwiedzić

Wiosna jest tu wyraźnie wcześniejsza niż w zacienionych parkach śródmieścia — otwarte trawniki nagrzewają się szybko i już w kwietniu nadają się na koc. Latem park pracuje najintensywniej: fontanna działa, staw przyciąga spacerowiczów, Ogród Doświadczeń jest otwarty, a wieczory bywają zajęte przez biegaczy i rolkarzy korzystających z ostygniętego asfaltu. Jesienią najlepiej wyglądają aleje kasztanowców i klonów, a otwarty teren daje szerokie, niskie światło, którego brakuje w gęściej obsadzonych parkach. Zimą park bywa surowy, bo wiatr hula po dawnych polach wzlotów bez przeszkód, ale to również jedyna pora, gdy widać całą skalę założenia i geometryczne ślady lotniska pod śniegiem; skatepark działa przez cały rok, także zimą.

Warto wiedzieć

Lotnisko w Rakowicach założono w 1912 roku na potrzeby lotnictwa austro-węgierskiego i należy ono do najstarszych lotnisk wojskowych na świecie. Już w 1918 roku stało się jednym z punktów etapowych pierwszej w Europie regularnej pocztowej linii lotniczej, łączącej Wiedeń z Kijowem i Odessą. Po odzyskaniu niepodległości utworzono tu w 1921 roku 2 Pułk Lotniczy, a 18 lipca 1923 otwarto cywilną stację lotniczą — Kraków był wtedy drugim co do wielkości portem lotniczym w Polsce, a w 1938 roku działała stąd międzynarodowa linia Warszawa–Kraków–Budapeszt. Niemcy zbombardowali lotnisko 1 września 1939 roku, choć samoloty bojowe wcześniej wyprowadzono; przez całą okupację obiekt był używany przez lotnictwo niemieckie. Po wojnie rozbudowa miasta w kierunku wschodnim, a zwłaszcza budowa kombinatu metalurgicznego i Nowej Huty, przesądziła o losie lotniska: wygaszanie ruchu zaczęto w 1953 roku, a formalnie zamknięto je w 1963, pozostawiając betonowy pas startowy o wymiarach 2200 na 60 metrów. Sam park powstał na przedpolu lotniska, w miejscu wcześniejszego fortu reditowego numer 15 „Pszorna” z lat 1864–1869, rozebranego w 1951 roku; obszary niezabudowane wokół fortu były rezerwą terenową, którą przeznaczono na zieleń. Projekt opracowali Zuzanna Perchał-Filar i Leszek Filar, pierwsze osiem hektarów udostępniono w 1966 roku, a całość ukończono do końca 1969. Początkowo nosił nazwę Parku Kultury i Wypoczynku; obecną, upamiętniającą lotników, nadała Rada Miasta Krakowa w 1989 roku. Zachowane hangary przejęło Muzeum Lotnictwa Polskiego, którego pierwsza wystawa otwarta została w 1964 roku; nowoczesny, trzykondygnacyjny gmach o powierzchni czterech tysięcy metrów kwadratowych, zaprojektowany przez Justusa Pysalla, Petera Rugego i Bartłomieja Kisielewskiego, otwarto 18 września 2010 roku. Fragmenty dawnego lotniska wpisano do rejestru zabytków w 2008 i 2021 roku.

Wskazówki dla odwiedzających

• Połącz park z muzeum w jednej wizycie — dopiero po zobaczeniu samolotów zrozumiesz, dlaczego trawniki są tak ogromne i dlaczego alejki biegną tak prosto.
• Ogród Doświadczeń działa sezonowo i ma własny bilet, więc sprawdź terminy przed przyjazdem; poza sezonem park pozostaje otwarty, ale urządzenia są zamknięte.
• Weź coś do przykrycia głowy latem: na dawnym polu wzlotów jest bardzo mało cienia poza pasami drzew wzdłuż alejek.

Pytania i odpowiedzi

Czy wstęp do parku jest płatny? Nie. Park jest otwartym, nieogrodzonym terenem miejskim dostępnym całą dobę i bezpłatnie. Bilety obowiązują tylko w Muzeum Lotnictwa Polskiego i w Ogrodzie Doświadczeń, które są odrębnymi instytucjami.

Czy naprawdę było tu lotnisko? Tak. Lotnisko Rakowice-Czyżyny działało od 1912 do 1963 roku i było jednym z najstarszych lotnisk wojskowych na świecie. Park zajmuje jego przedpole, a muzeum mieści się w zachowanych hangarach.

Co można zobaczyć w Ogrodzie Doświadczeń? Ponad sto urządzeń plenerowych ilustrujących zjawiska fizyczne — mechanikę, optykę, akustykę, hydrostatykę i magnetyzm — plus ekspozycję geologiczną, ogród zapachowy i żywopłotowy labirynt z cytatami Stanisława Lema.

Jak dojechać komunikacją miejską? Tramwajami 4, 5, 9, 10, 52 i 75 do przystanku Muzeum Lotnictwa Polskiego lub AWF. Z centrum Krakowa przejazd zajmuje około piętnastu minut.

Czy park nadaje się do biegania? To jedno z lepszych miejsc w mieście: alejki są długie, proste, utwardzone i pozbawione skrzyżowań, a otwarty teren pozwala biegać całą pętlą bez zatrzymywania się.

Czy jest tu miejsce dla małych dzieci? Tak, w parku działa kilka placów zabaw o różnym stopniu trudności, rozproszonych po całym terenie, oraz staw i fontanna, przy których wygodnie zrobić przerwę.

Skąd wzięła się nazwa parku? Od upamiętnień poległych lotników polskich, odsłoniętych w 1970 i 1989 roku. Wcześniej park nazywał się Parkiem Kultury i Wypoczynku; obecną nazwę nadano w 1989 roku.

Czy w parku jest woda? Tak — kaskadowa fontanna otwarta w 2018 roku i hektarowy zbiornik rekreacyjny wykonany w latach 2019–2021, wokół którego poprowadzono spacerowe obrzeże.